SMR w Polsce – gdzie powstaną nowe reaktory, jakie ryzyka i wyzwania dla gospodarki?

Polska planuje szybki rozwój małych reaktorów jądrowych SMR

Polska wskazała cztery lokalizacje reaktorów BWRX-300: Stawy Monowskie koło Oświęcimia, Włocławek, Stalową Wolę i Ostrołękę. Złożono cztery wnioski o decyzje środowiskowe. Flota kilkudziesięciu reaktorów jest w planach spółki Orlen Synthos Green Energy (OSGE), która deklaruje uruchomienie dwóch bloków SMR do 2035 r.

Kontekst europejski: przyspieszenie inwestycji w Szwecji, Czechach i Wielkiej Brytanii

Według informacji przekazanych przez spółkę, Polska mierzy się z rosnącą konkurencją ze strony Szwecji, Czech i Wielkiej Brytanii. W Szwecji złożono pięć wniosków o budowę nowych reaktorów, a tamtejszy rząd uchwalił przepisy dotyczące finansowania. Wielka Brytania realizuje ramy regulacyjne Advanced Nuclear Framework. W Czechach przyspiesza proces przygotowawczy inwestycji SMR.

Kontrowersje dotyczące kosztów, ryzyka i udziału środków publicznych

Organizacje ekologiczne wskazują na brak komercyjnego doświadczenia z technologią BWRX-300 oraz nieznane koszty i czas budowy. Postulują wstrzymanie publicznego wsparcia dla projektów SMR, argumentując, że nie zostały jeszcze sprawdzone w ruchu przemysłowym. List otwarty do premiera i ministra finansów skierowało ostatnio kilka takich organizacji.

Podczas obrad zespołu parlamentarnego ds. energii i wodoru prof. Ludwik Pińkowski z AGH postulował zakończenie budowy pierwszego reaktora w Kanadzie, jego weryfikację, a następnie przeprowadzenie procedury wyboru technologii i jednostki w Polsce. Wskazał, że OSGE od początku zdecydowało o wyborze jednego typu technologii oraz kilku lokalizacji, choć OSGE nie jest firmą w pełni prywatną—ORLEN ma 50% udziałów.

Zmiana struktury właścicielskiej OSGE

Prowadzone są rozmowy o możliwym wejściu Polskiego Funduszu Rozwoju do spółki. Swoje zainteresowanie inwestycją zadeklarował także Rafał Brzoska. OSGE pozostaje częścią koncernu ORLEN oraz grupy Synthos Green Energy należącej do Michała Sołowowa.

Stanowisko OSGE: szybkie przygotowania i krajowy udział w inwestycji

Prezes OSGE Rafał Kasprów podkreślił, że BWRX-300 wykorzystuje doświadczenia General Electric i Hitachi oraz sprawdzone, seryjnie produkowane paliwo GNF2. Według spółki najbardziej zaawansowane projekty powstają we Włocławku, Stawach Monowskich i Stalowej Woli—w sumie w tych lokalizacjach planowanych jest 14 reaktorów.

• General Electric i Hitachi mają w Polsce fabryki we Wrocławiu i Elblągu,
• w strukturach tych firm pracuje około 12 000 osób,
• udział polskiego przemysłu w wyspie turbinowej oszacowano na około 80%,
• największe wyzwanie stanowi udział krajowy w wyspie jądrowej.

Kasprów ostrzegał, że wstrzymywanie inwestycji do czasu zakończenia projektu w Kanadzie może opóźnić polskie SMR o blisko 10 lat. Według prezesa OSGE polska gospodarka w latach 30. wymagać będzie nowych stabilnych źródeł energii, m.in. ze względu na rozwój centrów danych i infrastruktury AI.

OSGE nie zamierza finansować etapu rozwoju i budowy reaktorów ze środków Skarbu Państwa. Kluczowy mechanizm to kontrakt różnicowy po ukończeniu budowy i uruchomieniu produkcji energii. Jeżeli cena energii przekroczy ustaloną w kontrakcie, wytwórca oddaje różnicę; w przypadku niższej ceny możliwe są dopłaty.

SMR w ciepłownictwie – nowe zastosowania w Polsce

SMR mogą być używane nie tylko do produkcji prądu, ale także w ciepłownictwie systemowym. Tego rodzaju projekty rozwijane są już w Finlandii. Michał Łaszczak z Związku Przedsiębiorców i Pracodawców dodał, że polskie ciepłownictwo mogłoby korzystać z jednostek o mocy 50 MW. Wymaga to:

• dostosowanych regulacji,
• eksperckiego wsparcia dla samorządów,
• przygotowania kadr,
• instrumentów finansowych dla pierwszych wdrożeń.

Aktualizacja programu jądrowego i nowa mapa SMR

Rząd zaktualizował Polski Program Energetyki Jądrowej, przewidujący do 9 GWe nowych mocy. Ministerstwo Energii tworzy mapę lokalizacji SMR, która ma nie preferować konkretnych technologii. Wsparcie publiczne ma być analizowane indywidualnie na podstawie potrzeb inwestora, możliwości budżetowych oraz podziału ryzyka.

Stan zaawansowania postępowań środowiskowych

Według Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska Piotra Otawskiego, formalnie złożone są cztery wnioski o decyzje środowiskowe dla lokalizacji: Stawy Monowskie, Włocławek, Ostrołęka i Stalowa Wola. Do tej pory wydano postanowienia dotyczące zakresu raportów oddziaływania na środowisko. Polska nie rozpoczęła jeszcze transgranicznych postępowań w zakresie SMR.

Znaczenie inwestycji SMR dla polskich miast i gospodarki

Samorządy lokalne liczą na impuls rozwojowy wywołany inwestycją SMR, nowe miejsca pracy oraz dywersyfikację dostaw energii. Współczynnik udziału polskich firm w poszczególnych etapach inwestycji pozostaje wysoki. Decyzje w sprawie publicznego wsparcia będą podejmowane stopniowo, w miarę osiągania efektów milowych przez projekt. Ostatecznie celem jest zapewnienie Polsce stabilnych mocy wytwórczych po 2030 roku i zachowanie konkurencyjności wobec innych państw europejskich realizujących SMR.