Brak państwowej polityki architektonicznej w Polsce – jakie zmiany przyniesie strategia resortu?
Polska bez państwowej polityki architektonicznej – wyzwania i potrzeby
Polska nie posiada państwowej polityki architektonicznej, będąc jednym z ostatnich krajów Unii Europejskiej bez tego typu dokumentu. 35 państw europejskich wdrożyło już własne strategie, które określają standardy planowania przestrzennego oraz jakości środowiska budowanego.
Zespół doradczy ds. Polityki Architektonicznej Państwa
W listopadzie 2025 roku powołano Zespół doradczy ds. opracowania tego dokumentu. Zadaniem zespołu jest stworzenie pierwszej ogólnopolskiej strategii dotyczącej architektury, urbanistyki i przestrzeni publicznej. Środowisko architektów podkreśla, że brak tej polityki utrudnia inwestycje, ochronę zabytków i koordynację przepisów dotyczących projektowania miast oraz budynków.
Założenia nowej strategii architektonicznej
Ministerstwo Rozwoju i Technologii planuje uwzględnić w polityce:
- standardy projektowania budynków oraz infrastruktury,
- ochronę dziedzictwa kulturowego,
- rozwój ekologicznego budownictwa,
- zasady zrównoważonego zarządzania przestrzenią.
Celem jest poprawa jakości przestrzeni publicznej jako dobra wspólnego. Według Piotra Fokczyńskiego, prezesa Krajowej Rady Izby Architektów RP, brak spójnych regulacji potrafi uniemożliwić realizację nawet dobrych projektów, a rozwiązania powinny obejmować różne dziedziny i resorty.
Problemy z ochroną i adaptacją zabytków
Dane Narodowego Instytutu Dziedzictwa wskazują na 90 tysięcy zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru. Znaczna część tych obiektów – historyczne układy urbanistyczne, fabryki, kamienice – wymaga modernizacji i dostosowania do aktualnych potrzeb użytkowych. Architekci od lat sygnalizują trudności, jakie powodują niespójne przepisy dotyczące technicznych wymogów oraz ochrony zabytków, na przykład brak możliwości budowy parkingów podziemnych pod obiektami historycznymi.
Znaczenie legislacji i edukacji w polityce architektonicznej
Według Piotra Gadomskiego, wiceprezesa Krajowej Rady Izby Architektów RP, kluczowe są legislacja i edukacja. Polityka architektoniczna powinna znaleźć odzwierciedlenie w aktach prawnych – ustawach i rozporządzeniach – a także w działaniach podnoszących świadomość społeczną i zawodową. Kongres Architektury Polskiej jest miejscem wypracowywania takich założeń.
Program Kongresu Architektury Polskiej
Kongres, organizowany pod hasłem „Przestrzeń – wartość i odpowiedzialność”, obejmuje kilkanaście paneli na tematy planowania przestrzennego, ochrony dziedzictwa, mieszkalnictwa, transformacji energetycznej oraz wpływu architektury na zdrowie i codzienne życie obywateli.
Planowanie przestrzenne i chaos urbanistyczny – dane i konsekwencje
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) wskazała, że w 2020 roku miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obejmowały 32% powierzchni Polski. W pozostałych obszarach inwestycje realizowane są na podstawie decyzji o warunkach zabudowy. W 2022 roku wydano prawie 140 tysięcy takich decyzji. NIK zwraca uwagę na rozproszenie zabudowy i degradację krajobrazu oraz wzrost kosztów infrastrukturalnych, będących rezultatem braku spójnego gospodarowania przestrzenią.
Kondycja i osiągnięcia polskiej architektury
Polskie projekty regularnie trafiają na listy Nagrody Unii Europejskiej im. Miesa van der Rohe. Wyróżnienia zdobywały m.in. realizacje dotyczące rewitalizacji przestrzeni publicznych, architektury mieszkaniowej, obiektów edukacyjnych oraz kulturalnych. Według przedstawicieli branży poziom współpracy pomiędzy projektantami, wykonawcami oraz biurami projektowymi został znacząco poprawiony od 1989 roku.
Usługi projektowe w Polsce, tworzone przez architektów, konstruktorów i pracownie od podstaw, osiągnęły europejski standard. Jak podkreśla Piotr Gadomski, jednym z celów Kongresu jest prezentacja przykładów architektury jako ambasadora Polski w świecie, ilustrujących konkurencyjność branży na arenie międzynarodowej.
Wydarzenia towarzyszące – edukacja społeczna
Między 9 a 17 maja w Warszawie i innych miastach organizowane są spacery miejskie, projekcje filmowe, wystawy i warsztaty edukacyjne we współpracy z okręgowymi izbami architektów. Działania skierowane do mieszkańców mają pokazać, w jaki sposób architektura wpływa na codzienne życie i jakość otaczającej przestrzeni.
Szeroki kontekst – wpływ polityk europejskich
W 2026 roku uwarunkowania międzynarodowe, w tym prezydencja Polski w Unii Europejskiej, przyspieszyły debatę na temat polityk architektonicznych. Branża widzi w tym szansę na nowy impuls rozwojowy i dalsze podnoszenie jakości środowiska architektonicznego oraz warunków życia obywateli.