Wyrok w sprawie mozaiki Afrykarium – sąd potwierdził naruszenie praw autorskich po wieloletnim sporze
Wyrok w sprawie mozaiki Afrykarium: naruszenie praw autorskich potwierdzone po 12 latach
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wydał prawomocny wyrok uznający, że szklana mozaika umieszczona na głównej elewacji Afrykarium w ZOO Wrocław narusza prawa autorskie Tomasza Urbanowicza. Rozstrzygnięcie zapadło po 12 latach od powstania projektu oraz dziewięciu latach procesu. Wrocławskie ZOO zostało zobowiązane do zapłaty Urbanowiczowi odszkodowania ponad 170 352,20 zł oraz do publicznych przeprosin.
Początek projektu i spór o autorstwo
W 2007 roku pracownia ArC-2 wygrała konkurs na projekt Afrykarium-Oceanarium. Jednym z elementów północnej elewacji miał być podświetlany szklany panel z napisem „Afrykarium”, zaprojektowany z czarną grafiką na pomarańczowym tle. Architektka Dorota Szlachcic z ArC-2 zwróciła się do Tomasza Urbanowicza z prośbą o przygotowanie pełnowymiarowego modelu autorskiej mozaiki. Urbanowicz zaprojektował taflę szkła z podziałem na 1600 pól o wymiarach 25 × 25 mm, oddzielonych wypukłymi liniami i pokrytych czarną grafiką uzyskaną za pomocą malarskich przetarć. Sąd uznał te cechy za elementy indywidualne i twórcze, stanowiące utwór w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Odrzucone oferty i zmiana wykonawcy
Model mozaiki był prezentowany publicznie w Muzeum Architektury we Wrocławiu. Podczas realizacji inwestycji Urbanowicz dwukrotnie przedkładał ofertę wykonania panelu: w 2011 roku na 970 tys. zł netto, a w 2012 roku na 1,058 mln zł netto. Obie oferty zostały odrzucone. Generalny wykonawca (Inter-System) powierzył pracę firmie Villa Glass Studio, przekazując jej zarówno projekt ArC-2, jak i dokumentację oraz fotografie modelu Urbanowicza. Przedstawiciele Villa Glass Studio zapoznali się też z oryginalnym modułem w pracowni artysty.
Rozstrzygnięcie sądu: decyzje i obowiązki ZOO
Końcowa wersja mozaiki, choć różniła się detalami technologicznymi od oryginału, powieliła główne rozwiązania autorskie Urbanowicza, takie jak:
- podział każdego panelu na 1600 równych kwadratowych pól,
- wypukłe linie oddzielające elementy,
- trójwymiarowa, siatkowa faktura szkła,
- czarna grafika na pomarańczowym tle.
Sąd uznał, że mozaika eksponowana w ZOO Wrocław bezprawnie wykorzystuje te cechy utworu Urbanowicza i narusza jego zarówno prawa majątkowe, jak i osobiste.
| Zobowiązanie | Szczegóły |
|---|---|
| Wypłata odszkodowania | 170 352,20 zł, w tym 120 352,20 zł za naruszenie autorskich praw majątkowych oraz 50 000 zł za naruszenie praw osobistych. Do tej kwoty doliczane są ustawowe odsetki za opóźnienie od 14 października 2015 roku. |
| Publiczne przeprosiny | Publikacja przeprosin w miesięczniku „Architektura Murator” – na jednej z pierwszych trzech stron, na białym tle, w czarnej ramce, czcionka Times New Roman 28 pkt. |
Spór o dalsze konsekwencje i stanowisko artysty
Tomasz Urbanowicz wystąpił także o usunięcie mozaiki z elewacji Afrykarium oraz publikację przeprosin. Sąd uznał, że żądanie usunięcia paneli jest nieproporcjonalne i oddalił ten wniosek. Urbanowicz informuje, że ZOO Wrocław wypłaciło odszkodowanie za naruszenie praw autorskich, lecz kwota zadośćuczynienia została przez ZOO zakwestionowana. Postępowanie dotyczące tej kwestii pozostaje nierozstrzygnięte.
Status artystyczny i uznanie Tomasza Urbanowicza
Tomasz Urbanowicz jest uznanym artystą szkła artystycznego i architektem. Jego realizacje można zobaczyć w przestrzeniach publicznych na całym świecie. Dzieła stworzone wspólnie z dr. arch. Konradem Urbanowiczem zdobyły w latach 2022 i 2024 tytuł najlepszych dzieł sztuki w przestrzeni publicznej w konkursie CODAawards. Trzykrotnie prezentował swoje prace podczas wystaw EXPO. W 2026 roku podczas The Venice Glass Week prezentuje wrocławski pomnik Żołnierzy Niezłomnych.