Dlaczego zanika drewniana architektura Europy Środkowo-Wschodniej – naukowcy alarmują i działają
Dziedzictwo drewnianej architektury w Europie Środkowo-Wschodniej
Drewniana architektura Europy Środkowo-Wschodniej jest zagrożona zanikiem. W ciągu ostatnich dekad drewniane domy, bogato zdobione okiennice i ręcznie rzeźbione detale były stopniowo wypierane przez nowoczesne budownictwo. Badacze z Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej pod kierunkiem prof. Bartosza Czarneckiego realizują projekt mający na celu dokumentację i ochronę tego dziedzictwa.
Znaczenie i rola drewnianej architektury
Według prof. Bartosza Czarneckiego drewniana zabudowa odzwierciedla kody kulturowe, tradycje oraz sposób życia minionych pokoleń. Budynki te kształtowały unikatowy charakter miast i wsi regionu. Ich znikanie oznacza utratę elementów tożsamości oraz unikalnych umiejętności rzemieślniczych.
Aktualne zagrożenia i wyzwania
- nowoczesne budownictwo wypiera drewniane domy,
- nietrwałość materiału wpływa na niską odporność zabudowy na czynniki atmosferyczne,
- zmiana oczekiwań inwestorów i mieszkańców przyspiesza proces znikania tradycyjnych obiektów.
W skali masowej nie zachowuje się skutecznie tej zabudowy. Dokumentowanie, badanie i popularyzacja dziedzictwa stają się kluczowe dla ochrony architektury drewnianej.
Współpraca międzynarodowa i badania terenowe
Projekt prowadzony jest we współpracy z białoruskim historykiem, który zebrał archiwum ponad 20 000 fotografii i materiałów z południowo-wschodniej Białorusi. Dane te będą zestawiane z wieloletnimi badaniami polskich naukowców, w tym prof. Jarosława Szewczyka.
Planowane działania w ramach projektu
- przygotowanie polskiego wydania monografii o drewnianej architekturze regionu,
- organizacja międzynarodowego seminarium naukowego z udziałem specjalistów z krajów bałtyckich i Europy Środkowo-Wschodniej.
Współczesne inspiracje
Współczesne projekty architektoniczne w Białymstoku korzystają z motywów dawnych wzorów drewnianych. Elementy te pojawiają się w przestrzeni publicznej, przyczyniając się do budowania poczucia ciągłości i lokalnej dumy.
Tożsamość i wartości niematerialne
Dogłębna ochrona drewnianego dziedzictwa wiąże się z utrwalaniem zakorzenienia i wartości niematerialnych, takich jak rzemiosło oraz tradycje społeczności lokalnych.